Blog

Kolin-Omega-3 ve Alzheimer Hastalığı İlişkisi

Kolin ve omega-3 yağ asitleri temel besin maddeleridir ve mutlaka diyetle dışardan alınmaları gerekir. Ulusal Sağlık ve Beslenme Araştırma Anketi sonuçları Amerikan toplumunda 71 yaşın üzerindeki erkeklerin %96’sının ve kadınların da %98’inin yeterli kolin almadığını göstermektedir. Oysa her gün düzenli olarak kolin alımıyla birlikte hafızanın güçlendiği, bilişsel sorunların ve Alzheimer hastalığı’nın daha az görüldüğü bildirilmektedir. Düzenli olarak kolin almanın beyni koruyucu etkileri muhtemelen hücre zarının en önemli yapıtaşı olan fosfatidilkolin ön maddesi olması ve onun sentezine katılması nedeniyledir.

Hücre zarı iki tabakalı yağ diziliminden oluşur. Bunlara fosfolipidler denmektedir. Yani yapısında hem fosfat grubu, hem de yağ asitleri vardır. Hücre zarımızdaki en önemli fosfolipid fosfatidilkolindir. Fosfatidilkolin sadece hücre zarının yapı taşı değil, aynı zamanda hücreye çeşitli sinyallerin iletilmesinde de görev alır.

Fosfatidilkolinin yapısındaki yağ asidleri çeşitlidir ve beslenmemize göre de bunlardan bazıları örneğin omega-3, omega-6 veya başka bir yağ asidi baskın olabilir. Yapısında dokosoheksaenoik asit(DHA) veya eikozopentaenoik asit (EPA) gibi omega-3 yağları barındıran fosfatidilkolini düşündüğünüzde bir taşla iki kuş vurmuş oluyoruz değil mi? Yani hem omega-3, hem de kolin barındırıyor.

Alzheimer hastalığı’nda beyin dokusunda yaygın olarak fosfatidilkolin seviyelerinin azaldığı; hatta temporal korteks gri cevherde, özellikle dokosoheksaenoik asit (DHA) içeren fosfatidilkolin miktarının daha az olduğu gösterilmiştir. Yukarıda da belirttiğim gibi DHA bir omega-3 grubu yağ asididir. Yani demek ki, omega-3 bağlı fosfatidilkolin seviyelerinde azalma görülmektedir. Bu lipid (yağ) değişiklikleri Alzheimer’lı bireylerin kanlarında ve alyuvarlarında da bulunmuştur. Buna ek olarak alyuvarlarında ve kanlarında omega-3 bağlı fosfolipid düzeyleri düşük olan yaşlı bireylerin daha fazla hafıza sorunları yaşadıkları ve kognitif (bilişsel) fonksiyonlarının daha hızlı azaldığı saptanmıştır. Günlük DHA alımı ve kanda DHA içeren fosfatidilkolin düzeyleri yüksek olan bireylerin bunama riski %50 azalmaktadır.

Burada güzel olan şudur: Biz diyetle hem kandaki hem de alyuvarlarımızdaki DHA bağlı fosfatidilkolin (DHA-PC) miktarlarımızı artırabiliriz. Genç kadınlarda yapılan bir çalışmada, 6 hafta boyunca günlük 200 mg DHA ve 930 mg kolin alımının DHA-PC düzeylerini kanda %50 ve alyuvarlarda %20 oranında artırmıştır. Diyetlerinde kolin yetersiz olan bireylerin kanlarındaki PC-DHA düzeyleri de düşük olmaktadır. Bu demektir ki, kanımızdaki PC-DHA düzeyleri diyetimizdeki DHA ve kolin desteğine bağlı olarak değişmektedir. Ayrıca, kandaki EPA ve DHA, yani omega-3 yağ asitleri, fosfatidilkoline bağlı olarak beyne taşınmaktadırlar. Hatta kandaki omega-3 bağlı fosfatidilkolin düzeyleri bu yağ asitlerinin beyne taşınma hızını ve oranını da belirlemektedir. Kanda lizofosfatidilkolin seviyesinin düşük olması Alzheimer hastalığı ile ilişkilendirilmektedir.

Kolin ve DHA desteğinin Alzheimer’ı geciktirmek, yavaşlatmak konusunda işe yaradığıyla ilgili çok fazla çalışma vardır. Ancak burada, erken müdahalenin çok daha yüz güldürücü sonuçları olduğunu ve genetik olarak yatkınlığı olanlarda (APOE4 genotip) etkinliğin daha az olduğunu belirtmek gerekir.

Sonuç olarak bilimsel kanıtlar şunu söylemektedir: Bizim kanımız ve beynimizdeki omega-3 içeren fosfatidilkolin miktarlarını artırmak için diyetimizde yeterli omega-3 ve kolin bulundurmamız gerekmektedir. Kanımızda ve beynimizde omega-3 içeren fosfatidilkolin düzeylerinin yüksek olması da, yaşlanmaya bağlı hafıza ve öğrenme sorunlarını azaltmakta ve olası Alzheimer Hastalığı’nın başlamasını ve ilerlemesini geciktirmektedir.

Kolinden zengin besinler:Sığır eti, sığır karaciğeri, yumurta, tavuk eti, somon, baklagiller, ceviz, badem, fındık gibi kuruyemişler, süt.

Omega-3den zengin besinler: Yağlı balıklar, ceviz, ceviz yağı, keten yağı. Bunlara omega-3 gibi yararlı omega-9 içeren soğuk sıkım zeytinyağını da ekleyelim.

Dengede ve mutlu kalın!

Kaynaklar:

1) Alakbarzade V, Hameed A, Quek DQ, Chioza BA, Baple EL, Cazenave-Gassiot A, Nguyen LN, Wenk MR, Ahmad AQ, Sreekantan-Nair A et al. A partially inactivating mutation in the sodium-dependent lysophosphatidylcholine transporter MFSD2A causes a non-lethal microcephaly syndrome. Nat. Genet. 2015, 47, 814–817.

2) Betsholtz C. Lipid transport and human brain development. Nat. Genet. 2015, 47, 699–701.

3) Blusztajn JK, Lopez Gonzalez-Coviella I, Logue M, Growdon JH, Wurtman RJ. Levels of phospholipid catabolic intermediates, glycerophosphocholine and glycerophosphoethanolamine, are elevated in brains of Alzheimer’s disease but not of Down’s syndrome patients. Brain Res. 1990, 536, 240–244.

4) Blusztajn, J.K, Slack BE, and Mellott TJ. Neuroprotective Actions of Dietary Choline. Nutrients. 2017,9,815.

5) Cunnane SC, Schneider JA, Tangney C, Tremblay-Mercier J, Fortier M, Bennett DA, Morris MC. Plasma and brain fatty acid profiles in mild cognitive impairment and Alzheimer’s disease. J. Alzheimers Dis. 2012, 29, 691–697.

6) Guemez-Gamboa A, Nguyen LN, Yang H, Zaki MS, Kara M, Ben-Omran T, Akizu N, Rosti RO, Rosti B, Scott E, et al. Inactivating mutations in MFSD2A, required for omega-3 fatty acid transport in brain, cause a lethal microcephaly syndrome. Nat. Genet. 2015, 47, 809–813.

7) Nguyen LN, Ma D, Shui G, Wong P, Cazenave-Gassiot A, Zhang X, Wenk MR, Goh EL, Silver DL. Mfsd2a is a transporter for the essential omega-3 fatty acid docosahexaenoic acid. Nature 2014, 509, 503–506.

8) Schaefer EJ, Bongard V, Beiser AS, Lamon-Fava S, Robins SJ, Au R, Tucker KL, Kyle, DJ, Wilson PW, Wolf PA. Plasma phosphatidylcholine docosahexaenoic acid content and risk of dementia and Alzheimer disease: The Framingham Heart Study. Arch. Neurol. 2006, 63, 1545–1550.

9) West AA, Yan J, Jiang X, Perry CA, Innis SM, Caudill MA. Choline intake influences phosphatidylcholine DHA enrichment in nonpregnant women but not in pregnant women in the third trimester. Am. J. Clin. Nutr. 2013, 97, 718–727.

10) Yuki D, Sugiura Y, Zaima N, Akatsu H, Takei S, Yao I, Maesako M, Kinoshita A, Yamamoto T, Kon R, et al. DHA-PC and PSD-95 decrease after loss of synaptophysin and before neuronal loss in patients with Alzheimer’s disease. Sci. Rep. 2014, 4,7130.

Vahide Savcı

23/08/2021